| |
Dismenore (sancılı adet görme)
Kadınların yarısından fazlasında adet döneminde az ya da çok ağrı olur.
Ancak yaklaşık %10 kadında adet dönemindeki sancı oldukça şiddetli olur ve
kadının 1-3 gün boyunca çoğu durumda kendini iş göremeyecek kadar kötü
hissetmesine neden olur. Kadın Hastalıkları ve Doğum kliniklerine yapılan
acil başvurularının yaklaşık %10'u adet sancısı nedeniyle olmaktadır.
Dismenore, yani sancılı adet görme başvuru yapıldığı takdirde gerekli
incelemeler sonrası etkili bir şekilde tedavi edilebilir.
Neden sancılı adet görülür?
Sancılı adet görme aslında normal adet görme mekanizmasının önemli bir
parçası olan uterus kasılmalarının kadın tarafından ağrı şeklinde
hissedilmesidir. Bu uterus kasılmalarının amacı uterus iç tabakasının
atılarak yenilenmesi esnasında oluşan kanama miktarını en az seviyede
tutmaktır. Bu kasılmalar esnasında uterusta bölgesel olarak prostaglandin
adı verilen bazı maddeler salgılanır. Ağrıya yol açan olayın bu
prostaglandinlerin ya aşırı miktarda salgılanması ya da kadında
prostaglandinlere ağrı şeklinde bir aşırı duyarlılık cevabı oluşması olduğu
kabul edilmektedir. Prostaglandin salgısı yumurtlama sonrasında oluşan bir
olay olduğundan tipik olarak adet görmeden kısa süre önce başlayan ve adet
bittikten sonra tümüyle kaybolan adet sancısı yumurtlama olduğunun güvenilir
belirtilerinden biridir.
Sancılı adet görmenin nadir görülen nedenleri arasında serviks (rahim ağzı)
girişinin kürtaj, enfeksiyon gibi nedenlere bağlı olarak daralmış olması ve
buna bağlı olarak adet kanının "zorlukla atılması" ve spiral kullanımı gibi
nedenler yer alır.
Ne gibi belirtiler oluşur?
Adet sancısı genellikle adet görmeden önceki ilk 24 saat içinde başlar, adet
görmekle beraber şiddeti kısa süreli olarak artar ve adet döneminin
bitmesine kadar giderek hafifler.
Bulantı-kusma, halsizlik, ishal, kramplara ek olarak şiddetli bel ağrısı ve
baş ağrısı sancıyla beraber sık görülen diğer belirtilerdir. Ağrının çok
şiddetli olduğu durumlarda bayılma bile ortaya çıkabilir.
Ne zaman jinekolojik değerlendirme gerekir?
Adet sancıları ağrı kesicilerle kontrol altına alınabiliyorsa ve başka bir
jinekolojik belirti yoksa jinekolojik muayene gerekli değildir. Ancak adet
sancıları çok şiddetli olup genel iyilik halini etkilemeye başlamışsa
ve/veya iş kaybına neden oluyorsa mutlaka jinekolojik değerlendirme
yapılmalı etkili bir tedavi uygulanmalıdır.
Jinekolojik değerlendirmenin çok önemli bir amacı vardır. Endometriozis
(rahim iç tabakasının normal dışı bölgelerde bulunması), kronik enfeksiyon,
yapışıklıklar, yumurtalık kistleri, uterus myomları ve diğer bazı
jinekolojik hastalıklar kendilerine özgü belirtiler dışında aynen adet
sancısı gibi belirtiler de verebilirler. Yapılan jinekolojik muayene bu
durumların varlığını ortaya çıkarır ve böyle durumlarda tedavi tamamen
farklı olur.
Nasıl tedavi edilir?
Eğer jinekolojik muayenede adet sancısını taklit edecek bir durum söz
konusuysa (endometriozis, yumurtalık kisti, myom, spiral, enfeksiyon gibi)
öncelikle saptanan hastalık tedavi edilmelidir. Yetersiz değerlendirme
sonucu yapılan tedavinin başarılı olma şansı düşüktür.
Jinekolojik muayenede hiç bir jinekolojik patoloji saptanmadığında ilk
basamak tedavi ağrı kesicilerdir. Kullanılacak ağrı kesiciler "nonsteroid
anti inflamatuar analjezikler" adı altında gruplandırılan ve ağrı kesme
dışında iltihap giderici özellikleri de bulunan ağrı kesiciler olmalıdır.
Bu ilaçlar ağrıyı kesmeleri dışında prostaglandin üretimini de azaltarak
çift yönlü tedavi yaparlar. Adet başlamadan 24 saat öncesinde doktor
önerisine göre değişen dozlarda tercihen naproksen sodyum içeren ilaçlar
kullanılır ve sancı devam ettiği sürece ilaçlar alınmaya devam edilir.
Ağrı kesici ilaçlara yanıt alınamayan durumlarda ikinci basamak tedavi doğum
kontrol haplarıdır. Dismenore ile yumurtlama arasında yakın bir ilişki söz
konusu olduğundan yumurtlamanın doğum kontrol haplarıyla ortadan
kaldırılması ağrıları çoğu durumda etkili bir şekilde kontrol altına alır.
İkinci basamak tedaviden de fayda görmeyen kadınlarda ileri inceleme
gerekir. Bu amaçla gerekli ön hazırlığı takiben laparoskopi adı verilen
yöntemle karın boşluğu incelenir. Bu incelemede genellikle saptanan patoloji
endometriozistir ve tedavisi daha farklıdır.
Olayın psikolojik kompoonentinin varlığından şüphelenildiği durumlarda
doktor önerisine göre psikiyatri konsultasyonu gerekebilir.
Yoga, transandantal meditasyon, biofeedback, gevşeme gezersizi gibi
yöntemler de usulüne uygun olarak uygulandıklarında faydalı olabilir.
|
|
